O libro relata a fascinante historia do crime e o posterior xuízo e axustizamento de Manuel Luxilde. Tamén de da conta dos intentos de salvar a vida dos autores do crime de Santa Cruz que teñen éxito en tódolos casos salvo no referido anteriormente.

Portada do libro O crime de Santa Cruz do Valadoruro

O libro non é só un relato do crime senón unha ventá a sociedade da época. Unha obra costumista dunha época a vez recente e afastada. Un retrato indirecto da parroquia de Bretoña, do sistema xudicial e da situación social na Galiza rural da segunda metade do século XIX. Vemos o impacto social e periodístico que causa o crime con frecuentes referencias ao publicado polos xornais da época -principalmente o Faro de Vigo e La Voz de Galicia-.

De esquerda a dereita; Xosé García, Ramón Seivane, Manuel Luxilde, Xosé Lindín, Antonio Fernández e Ramón Seco

Un dos capítulos incorpora a sentencia ditada o 1 de abril 1889 onde se condena aos seis procesados a pena de morte mediante garrote vil. Tamén é moi interesante ver a forte oposición que xa suscitaba na época pena de morte.

Un libro fundamental para comprender uns feitos que -como relata o libro- foron coincidentes coas asasinatos perpetrados por Jack «O Destripador» na Inglaterra vitoriana. Conten tamén un anexo interesante chamado Relación de protagonistas que da datos de persoas relacionadas directa ou indirectamente co caso (imputados, avogados, testemuñas,…).

A presentación asistimos varios membros da Asociación Cultural Auruxeira, algúns veciños e outras persoas do contorno. O evento -moi ameno- estivo marcado pola proxección por primeira vez ante o público do referido documental. A impresión; moi positiva. Un fiel reflexo do que a festa celta pretende transmitir e dos valores nos que se apoia.

O documental intercala con acerto intervencións -entre elas a miña (modo autobombo on)- de varios membros presentes a pasados da asociación nas que se falan das orixes do festival, anécdotas, do contexto no que se enmarca e que obxectivos se perseguen coa súa celebración. Todo acompañado con imaxes de pasadas edicións e, sobre todo, da edición do ano 2011.

Entrará no circuíto dos festivais de curtas polo que a súa difusión pode ser elevada. Nos encantados! Unha carta de presentación para a festa celta e para Bretoña. Que máis podemos pedir! Ogalla sirva para atraer a máis xente a festa

Hai tempo para a lembranza dos que pasarón e axudarón. Tempo para rememorar vellas anécdotas. Tempo para voltar ao noso propio pasado pasado como asociación e lembrar aquelas xuntanzas multitudinarias no salón parroquial de finais dos anos noventa. O mesmo salón parroquial usado para presentar o filme.

A música que nos acompañou durante quince anos acompáñanos tamén durante os 20 minutos que dura o documental. A música; elemento fundamental da nosa historia, do noso pasado e de calquera narración. Ligazón poética entre os pobos. Ligazón entre as xentes sexan de onde sexan.

Máis ca un documental: unha declaración de intencións.

Será comercializado a un prezo de 10 euros e será posible mercalo en varios comercios de Bretoña e, por suposto, na seguinte edición do Lugnasad. A tirada inicial consta de 200 exemplares. Agardemos que sexa un éxito e que o realizador teña que facer novas tiradas.

Esta ruta sae, como non, do centro de Bretoña (Barrio da Igrexa) collendo dirección a Mourelle meténdose por camiños que levan as leiras das granxas do Castrillón. Unha vez chegados a Mourelle damos volta ata entrar pola agreste pista que nos levará á linde entre Bretoña e Riotorto xusto detrás de Luxilde.

Iniciamos un serpernteo continuo polas fermosas paraxes que separan os concellos pastoricense e riotorteño ata chegar as estribacións do barrio do Pedredo para, unha vez sobrepasado, encarar unha curta pero dura ascención cara a Cruz da Cancela. Non chegaremos a ela xa que unha vez topemos coa estrada xeral collemos polo camiño que atravesa Carracedo na súa vertente sur bordeando barrios como Álvite, Currrás e Macieira ata chegar ao barrio de Francos difrutando durante todo o camiño dunhas fermosas vistas do val.

O descenso a Francos é rápido e curto xa que sen internarnos no barrio poñemos dirección as naves da louseira que están entre Francos e Xemil para despois continuar cara a parroquia de Úbeda. Unha vez alí, agardanos un descenso vertixinoso e unha nova subida para coronar o pequeno monte de Fontao e poñer o rumbo cara a Bretoña bordeando o barrio de Fitoiro e indo paralelos a estrada N-122 polo camiño de acceso as fincas. Chegamos!

Unha pequena gran ruta para pasar enredados unha tarde de vran ou de inverno.

Distancia percorrida: 27 km.

Desnivel acumulado subindo: 515 metros.

Desnivel acumulado baixando: 455 metros.

O tempo non foi o mellor. Choveu! Daba igual. A xente coa que falei: moi contenta. Realmente parece que a cousa foi moi ben.

Sorprendeume gratamente a implicación dos asistentes. Non por inesperada, senón por afectuosa. Sen problemas destacables salvo os provocados polo grupiño de sempre. Xa estamos afeitos. Non pasa nada. Tamén nos visitou Xena "A princesa guerreira". Creo que comera callos

Coma sempre o punto álxido foi a celebración das vodas celtas a cargo do druída Chao de Luxilde. Innovouse neste aspecto gracias a colaboración do escultor Fernando Villapol que cedeu unha escultura para facer de deus Lugh ante unha ofrenda por parte dos noivos antes das vodas.

Tras os vodorrios chegou a queimada. Un momento sobrio e rápido para dar paso ao desenfreo por coller unha pinga da rica queimada que é de balde. Lembrase a xente que se mete as mans no perolo pódese mancar.

A música coma sempre nas últimas edicións moi ben:

1. Muxarega
2. Linho do cuco
3. Pe de boi
4. Ultráqáns

Para remarcar o carácter especial desta edición realizouse un documental que verá a luz nos próximos meses que servirá, polo menos, que cando dentro de trinta anos no asilo contemos as aventuras que vívemos con Lugnasad teñamos unha proba gráfica que corrobore o noso relato. Un recordo para todos os que pasaron e deixaron a súa impronta na Asociación Cultural Auruxeira.

Nas quince edicións de Lugnasad celebradas sempre tivemos moita sorte coa choiva. Tivemos anos nos que despois de chover todo o día paraba a iso das oito da tarde para dar un trégua. Case diría que tiñamos un anxo protector. Ata este este ano. Conto todo a cousa non afectou nada ao desenrolo da festa. Outro ano máis a sorte púxose do noso lado.

Ao día seguinte, ao achegarnos a recoller o lixo os primeiros pensamentos foron para preparar a edición XVI da festa celta. A cabeza dando voltas para tentar mellorar e seguir a diante un ano máis ata que o corpo aguante.

Saímos dende o barrio da Igrexa e tiramos cara a ruta do coto da Auruxeira meténdonos pola carrilleira que está antes da Gancobre facendo a travesía ata a corredoira que nos leva ao Coto da Auruxeira. Pasado o coto seguimos paralelos a estrada pola pista que hai ao carón dela collendo cara a Fontao para despois comezar a ascensión ao monte de Fontao. Unha ascensión curta pero esixente.

Culminado o monte viramos a dereita en dirección a Francos onde pistearemos por zonas onde se alternan pequenas subidas e baixadas ata que encaramos dirección Campodoso. Tiraremos pola estrada ata coller o desvío ao refuxio de caza pero en vez de ir ao refuxio seguiremos recto.

Unha vez remata o camiño temos unha dura ascensión na que será necesario por pe a terra nalgunha ocasión para sortear certas trialeiras. Cando chegamos ao cumio podemos deleitarnos cunhas vistas que nos permitendivisar en dias claros a ría e a vila de Foz, as terras de Riotorto, Pontenova e Asturias, a serra de Meira, parte do concello de Pastoriza, a Corda, terras dos concellos de Mondoñedo e Lourenza, … e tamén moito eólico e a cicatriz xigantesca da autovía do cantábrico.

O descenso é bastante plácido salvo por un par de zonas técnicas onde podemos por a proba a nosa pericia ou pegarnos un gañotazo. Unha vez pisamos a LU-122 é un paseo ata o punto de saída.

Unha ruta de menos de 20 kilometros para facer en calquera momento.

Pese a que maioría dos equipos eran de distintas partes do estado tamén había dous equipos portugueses e un ruso que, por certo, tiña a equipación máis bonita -opinión persoal- de tódolos equipos participantes.

Votase en falta que en eventos ciclistas deste tipo o rutometro non este acompañado dun trac ou mapa. Nesta etapa de Riotorto creo que había varios puntos de moito interese; baixada a Lourenzá, ascensión a Cruz da Cancela, descenso final a Riotorto e todo o tramo Trabada-Lourenzá.

A tenor do que vin a presenza de público foi máis ben escaso. Pena.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

• Antón Losada.
• Xermán dos Escornabois.
• Xurxo Souto.
• Xabier Cordal.
• Richi dos Rastreros.
• García MC.
• Ondas Martenot.
• Antón dos Papaqueixos.
• Fran Amíl dos Tres trebóns.
• Cristina de Sonoro Maxim.
• Leo i Arremecaghona.
• …

Ao longo do acto de carácter lúdico festivo faranse distintas actividades co ánimo de recordar a aportación de Lois a cultura galega. Por suposto haberá música pero tamén recitario de poemas de Lois, discusións sobre a súa figura…

Ruta Fluvial do Coto da Auruxeira

Este pequeno rio discorre plácido polo barrio da Igrexa no seu desatino siseante por Bretoña. Ao seu carón xeracións de britonienses fixeron parte da súa vida cotiá. Pobra diso son os seus muíños. Estrelas da arquitectura popular e exemplo do uso de enerxías renovables dende séculos antes de existir o termo.

O Miñotelo ao seu paso por Bretoña foi obxecto de profundos, necesarios e beneficiosos cambios grazas a iniciativa de colectivos como a «Asociación de Amigos da Feira de Bretoña» e a implicación do concello de A Pastoriza para recuperación desta canle fluvial para o seu uso lúdico.

Froito desta actuación é o paseo fluvial construído ao seu carón que permite percorrer o barrio da Igrexa de norte a sur pola súa vertente setentrional, gozando da paisaxe e do patrimonio.Ese patrimonio que é a mostra dos modos de vida das xentes do lugar durante xeracións.

A través do «Paseo Fluvial Coto da Auruxeira» podemos i r contemplando tres muíños que aproveitaron a forza da auga para moer o gran e ser punto de encontro das persoas. Estes muíños son:

• O muíno da vila


Muiño da Vila en Bretoña

• O muíno da valiña


Muiño da Valiña en Bretoña

• O muíno do pico


Muiño do Pico en Bretoña

Cada un deles ten a súa propia historia que contar. Interesante e necesario sería que en futuras actuacións se recuperara o uso de polo menos un deles para que persoas non tiveron o pracer de ver como era o seu funcionamento poidan satisfacer a súa curiosidade. E Que sabe! Tal vez nun futuro facer algún tipo de festa ou romaxe que teño como motivo a actividade dos muíños.

Caminño do Coto da Auruxeira en Bretoña

Máis que auga, o Miñotelo leva a memoria dun pobo: Bretoña.

Por moito que se poida dicir sempre van a quedar as cousas máis hilarantes e divertidas no tinteiro por fala da memoria ou vergoña de contalas. Sexa este pequeno resumo: a punta do iceberg.

1.Camisetas e cartel – Por difícil de que sexa de crer tres semanas antes da festa celta nin tiñamos deseño para as camisetas nin para o cartel. Unha serie de imponderables propios dun filme de Mel Brooks facían que sacaramos o plan Z do baúl para solventar este imprevisto. O cartel foise apañando -e, por certo, ben bonito- unha semana antes do Lugnasad. O fin de semana antes da festa unha serie de nativos britonienses adicáronse a pegar carteis por voa parte da mariña ata esgotar o papel. Foi cando nos demos de conta que 500 sempre é mellor que 300. A Lugo non chegaron carteis ata o martes (tres días antes da festa) e moi contados porque nos quedaban menos de 20. Como teño comentado en varias ocasións; as xentes de Bretoña somos afeccionados a traballar baixo presión. Senón non presta igual. Non é o mesmo. As camisetas chegaron a Bretoña o día antes da festa. Non esta mal. En outras edicións pasadas teñen chegado o mesmo día da festa. Neste punto é importante resaltar que pedimos as camisetas de muller azuis e con tirantes e as de home cor chocolate. Recibimos unhas camisetas de muller de cor marrón claro e con mangas e unhas fermosas camisetas de home de cor marrón escuro pero non chocolate. Imponderables da vida!!
2.Son – Digamos que se nos presentou a oportunidade de optar a unha amplificación máis potente da que normalmente tiñamos. Neste caso unha empresa de amplificación da que non darei datos identificativos nos tentou de convencer de tódalas as súas bondades. Este era un caso para noso experto negociador que tras unha larga conversa con esta empresa quedou convencido das súas bondades. Ao final picamos. Contratamos a nova empresa de amplificación que quedamos tan panchos ata que a 15 días xustos da festa nos chama o fulano da amplificación para dicirnos que pasaba de nós. Menudo marrón. Que profesionalidade!! Menos mal que puidemos voltar a votar man da empresa que facía a amplificación anos anteriores non sen traballos.
3.Vodas celtas – Este ano estreamos druída con bastante éxito o cal fixo que todo transcurrira máis ou menos placidamente salvo pola escaseza de persoal (guerreiros) que fixo que a media hora de iniciar a representación das vodas celtas nos faltara unha persoa para levar o estandarte. Esa foia a miña. Por primeira vez dende que se fai a festa tiven a oportunidade de presenciar o rito das vodas celtas en primeira fila ademais de comprobar o incomodo que é de levar o estandarte sen tropezar ou pegase unha hostia de tres pares.
4.Conxuro da queimada – Normalmente cando a queimada está preparada hordas de “celtas por un día” tíranse a por un grolo de queimada gratuíta bebéndoa, en moito casos aínda ardendo. Xurdiron algúns fallejos nesta edición que fixeron que só os máis celtas do lugar se animaran a repetir un copazo de queimada. Entre eles compre destacar a desaparición do azucre para a queimada que posteriormente aparecería a altas horas da madrugada. Unha queimada sen azucre xa se sabe: tira para atrás. Outro aspecto foi a cantidade de veleno que se lle meteu a queimada. Con veleno estoume referindo a café; non pensemos mal. Máis que queimada saíunos un estupendo licor café ben quentiño. Pese a todos estes imprevistos tampouco é que sobrara moita queimada.
5.Colocación dos indicadores – Unha tradición inseparable do Lugnasad é a noite antes a poñer os indicadores na estrada. Catro dos mellores britonienses que formaban un comando foron os escollidos. Unha vez requisada unha furgoneta para tan magna tarefa dividímonos en dous grupos e procedemos coas operacións especiais de chantado e clavado. Deixarei os detalles humorísticos para outra ocasión e centrareime no grave. Cando xa estabamos a punto de rematar, só falta colocar o sinal na Cruz da Cancela, case temos un desgusto dos gordos por unhas vacas que atravesaron a estrada e provocaron un accidente gordo do que tanto os que iamos no coche diante como os que viñan na furgona atrás libramos por cuestión de segundos. Unha parella non tivo tanta sorte. Por fortuna non houbo perdidas persoais. Ao final a misión foi cumprida con éxito e varios fermosos indicadores deron a benvida aos asistentes ao Lugnasad de Bretoña.